Powikłania cukrzycy

Wieloletnia, nieleczona lub źle leczona cukrzyca prowadzi do wielu groźnych powikłań. Powikłania cukrzycy występują u wszystkich pacjentów. Celem leczenia jest zapobieganie im oraz poprawa jakości życia osób chorych. Najważniejszą rolę odgrywa ścisła kontrola glikemii (stężenia glukozy we krwi), leczenie nadciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych oraz leczenie objawowe zapobiegające doraźnym problemom, takim jak zakażenia, ból, zaburzenia ukrwienia. Chorzy o dobrze wyrównanej cukrzycy są w znacznie mniejszym stopniu zagrożeni przewlekłymi powikłaniami.

Wysoki poziom cukru we krwi, utrzymujący się przez długi czas, przyczynia się do uszkodzenia naczyń krwionośnych i tętnic. To z kolei prowadzi do zaburzenia ukrwienia i uszkodzeń wielu narządów wewnętrznych. Konsekwencjami tego procesu są właśnie przewlekłe powikłania cukrzycy takie jak: neuropatia, retinopatia czy nefropatia.

Neuropatia

3d rendered illustration of the male nerve system

Neuropatia cukrzycowa, czyli uszkodzenie nerwów, to najczęstsze przewlekłe powikłanie cukrzycy. Stwierdzana jest aż u ok. 80% pacjentów z cukrzycą typu 2. Nie tylko istotnie obniża ona komfort życia chorego ale przede wszystkim stwarza wiele zagrożeń. Odpowiada nawet za 50–75% nieurazowych amputacji kończyn. Wyróżniamy neuropatię autonomiczną (obejmującą narządy wewnętrzne, czyli np. powikłania sercowo-naczyniowe, neuropatie układu pokarmowego i moczowego) oraz neuropatię obwodową.

Co powinno nas zaniepokoić? Typowymi objawami są ból i przeczulica, mrowienie i drętwienie, niedowłady, obniżenie czucia temperatury, bólu, dotyku; chory ma uczucie noszenia skarpetek lub rękawiczek. Objawy nasilają się zwłaszcza w nocy, przez co u chorych pojawiają się kłopoty ze snem. Przebieg neuropatii cukrzycowej jest jednak indywidualny i nieprzewidywalny, a objawy kliniczne niecharakterystyczne, zwłaszcza w początkowym okresie. Przez wiele miesięcy może przebiegać skrycie i być nierozpoznana przez chorych i lekarzy.

Do czynników sprzyjających powstawaniu neuropatii zaliczamy przede wszystkim źle wyrównaną cukrzycę, długi czas jej trwania, nadciśnienie tętnicze, wiek, czynniki immunologiczne, niedobór witamin z grupy B i występowanie chorób towarzyszących nawet niezwiązanych z cukrzycą. Istotny wpływ mają tutaj również takie czynniki jak styl życia i nawyki, np. palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu oraz nadmiar niektórych leków.

O rozpoznaniu neuropatii cukrzycowej decyduje badanie podmiotowe, w którym istotne są skargi pacjentów na zmiany w układzie czucia; badanie przedmiotowe, w tym badania czucia wibracji oraz wykazujące upośledzenie szybkości przewodzenia. Leczenie neuropatii, zwłaszcza w zaawansowanych przypadkach, jest trudne i często nieskuteczne. Z tego powodu bardzo ważną rolę dogrywają działania profilaktyczne, w tym wczesne wykrywanie cukrzycy, kontrola glikemii i utrzymywanie jej na odpowiednim poziomie, jak również dieta i odpowiedni tryb życia.

Stopa cukrzycowa

woman checks her aching foot

To wszelkie owrzodzenia lub zniszczenia tkanek głębokich stopy u chorych na cukrzycę. Zbyt wysoki poziom glukozy we krwi, utrzymujący się przez dłuższy czas, prowadzi do uszkodzenia naczyń krwionośnych. Z powodu niedokrwienia tkanek stopy dochodzi do zaburzeń ich czynności i niedotlenienia. W efekcie pojawiają się zaburzenia czucia, osłabienie odczuwania bólu lub temperatury, nasilone uczucie pieczenia, mrowienia, drętwienia. Pojawiają się ograniczenia ruchomości stawów, deformacje, owrzodzenia, odciski.

Dlaczego zespół stopy cukrzycowej jest tak niebezpieczny? Problemem jest to, że u pacjenta, który nie odczuwa bólu, nawet rozległe skaleczenia, rany, odciski spowodowane złym obuwiem mogą pozostać długo nie zauważone. Jednocześnie wysoki poziom glukozy we krwi powoduje, że wszelkie rany i urazy goją się znacznie gorzej i dłużej niż u osób zdrowych, prowadząc do trudno gojących się owrzodzeń. Niestety, nieodpowiednio leczone, długotrwałe owrzodzenia mogą prowadzić do nieodwracalnych deformacji i martwic stopy, co często kończy się amputacją.

Nefropatia

nefropatia

Nefropatia to przewlekła choroba nerek. Towarzyszy ona różnym schorzeniom, ale najczęstszą przyczyną nefropatii jest cukrzyca, powodująca nefropatię cukrzycową. Jest ona późnym powikłaniem cukrzycy; rozwija się u 25-40% cukrzyków.

Jej przyczyną są uszkodzenia kłębuszków nerwowych spowodowane przewlekłą hiperglikemią w przebiegu cukrzycy. U osób chorych na cukrzycę po pewnym czasie dochodzi do zaburzeń filtracji i zmian w nerkach. W moczu zaczyna pojawiać się coraz więcej cząsteczek białka (albuminy). Jest to najwcześniejszy, niestety niewidoczny objaw uszkodzenia nerek (mikroalbuminuria). Zjawisko to nie jest wykrywane w rutynowym badaniu moczu, dlatego każdy chory po 10 latach cukrzycy powinien wykonywać test na mikroalbuminurię oraz stosować odpowiednią profilaktykę. Późniejsze objawy, jakie może zaobserwować u siebie chory, to obrzęki (początkowo głównie kostek, potem nawet całego ciała), wodobrzusze (płyn zbiera się w jamie otrzewnej), duszności, pieniący się mocz, osłabienie, łatwiejsze męczenie się , brak apetytu. Zaniepokoić powinno nas również nadciśnienie tętnicze oraz wzrost kreatyniny i mocznika we krwi.

W grupie osób szczególnie zagrożonych nefropatią są chorzy, u których oprócz cukrzycy występuje także nadciśnienie tętnicze; którzy nie dbają o utrzymywanie właściwego stężenia glukozy we krwi oraz palący papierosy.

Postępowanie lecznicze polega głównie na poprawie kontroli cukrzycy, podawaniu leków nefroprotekcyjnych oraz utrzymaniu ciśnienia tętniczego na odpowiednim poziomie.

Nefropatia to poważna choroba, której nie można lekceważyć. Jeżeli nie zostanie podjęte odpowiednie leczenie zmierzające do jej wyleczenia lub przynajmniej opanowania przyczyn jej wystąpienia, prowadzi do niewydolności nerek i uremii.

Retinopatia cukrzycowa

retinopatia-cukrzycowa

Retinopatia cukrzycowa to choroba oka wywołana długotrwałą cukrzycą, początkowo zagrażająca utratą ostrości widzenia, a w późniejszym okresie nawet całkowitą utratą wzroku. To zagrożenie dotyczy prawie każdego chorego na cukrzycę.

Wysoki poziom glukozy we krwi oraz wysokie ciśnienie tętnicze może powodować zwiększenie przepływu krwi. Dochodzi wówczas do uszkodzenia małych naczyń krwionośnych, które odżywiają siatkówkę. Uszkodzenie tych naczyń może wywołać krwotok. Uszkodzone komórki siatkówki zaczynają wydzielać substancje chemiczne, które powodują powstawanie nowych naczyń krwionośnych. Maja one większą tendencję do pękania i krwawień.

Krwawienie z naczyń siatkówki jest bezbolesne. W polu widzenia pojawia się jednak ciemna plamka, która zakłóca ostrość widzenia lub powoduje nagłą utratę wzroku. Po jakimś czasie krew zostaje wchłonięta i zdolność widzenia powraca (może to trwać kilka tygodni lub miesięcy). Dodatkowo u chorego może występować nieostre widzenie, słabe widzenie w ciemności lub wydłużony czas przystosowania do widzenia w jasno oświetlonych lub przyciemnionych pomieszczeniach.

Retinopatię cukrzycową stwierdza okulista. Każdy chorujący na cukrzycę powinien pamiętać o regularnych badaniach oczu pod kątem krwawień i nieprawidłowego rozrostu naczyń krwionośnych. Ryzyko zachorowania zwiększa się wraz z wiekiem. Według statystyk po 10-15 latach trwania choroby u 50% chorych stwierdza się objawy retinopatii, a po 20-25 latach już u 75-90%. Ryzyko zachorowania rośnie również przy wysokim poziomie cholesterolu, podczas ciąży i przy złej kontroli glikemii.

Aby zapobiec retinopatii cukrzycowej bądź spowolnić rozwój choroby, konieczna jest ścisła kontrola poziomu cukru we krwi, regularne badania profilaktyczne oczu (co najmniej raz w roku), rzucenie palenia (zwęża naczynia krwionośne) oraz ograniczenie spożycia alkoholu (zwiększa ciśnienie krwi).

Reklama