Cukrzyca

Czym jest cukrzyca

Diabetes doing glucose level test. Vegetables in backgroundCukrzyca to zespół chorób metabolicznych charakteryzujących się zwiększonym poziomem glukozy (cukru) we krwi tzw. hiperglikemią. Zaburzenia te mogą być powodowane przez niewystarczającą produkcję insuliny przez trzustkę jak również przez niewłaściwą reakcję organizmu na insulinę. Wytwarzana w trzustce insulina to bardzo ważny hormon w organizmie człowieka. Uczestniczy w regulowaniu procesów przemiany materii, odpowiada za dostarczenie glukozy do komórek w organizmie, gdzie cukier poddawany jest dalszym przemianom a jej nieodpowiednia ilość związana z chorobą prowadzi do wspomnianej wcześniej hiperglikemii. To z kolei prowadzi do tak groźnych powikłań jak uszkodzenia nerek, nerwów, oczu, serca i naczyń krwionośnych.

Cukrzyca jest choroba przewlekłą i coraz powszechniejszą. Z roku na rok zwiększa się liczba osób chorych, a ONZ uznało cukrzycę za epidemię XXI w. W Polsce choruje obecnie ok 2.5 mln osób. Niestety ok 500 tyś z nich nawet nie wie o swojej chorobie i nie jest leczona, a nieleczona cukrzyca może prowadzić do wielu niebezpiecznych powikłań. Chociaż na całym świecie na cukrzycę może cierpieć nawet ok 250 mln ludzi na świecie, wiedza o tej chorobie wciąż nie jest powszechna.

Ze względu na przyczynę i przebieg choroby, można wyodrębnić 3 typy cukrzycy. Cukrzyca typu 1, typu 2 oraz cukrzyca ciężarnych. Występują również specyficzne rodzaje cukrzycy o różnym pochodzeniu, powodowane przez defekty genetyczne, choroby endokrynologiczne, choroby trzustki lub leki np. sterydy.

Cukrzyca typu 1 i 2

Glucose level blood testCukrzyca typu 1 nazywana też cukrzycą insulinozależną to choroba autoimmunologiczna. Organizm niszczy komórki beta trzustki, które produkują insulinę co prowadzi do utraty zdolności jej wydzielania. Oznacza to, że tkanki reagują na insulinę ale jej wydzielanie jest niedostateczne. Cukrzyca typu 1 stanowi ok 10 % wszystkich zachorowań na cukrzycę. Większość osób zapada na nią przed 30 rokiem życia. Najczęściej chorują na nią osoby kilkunastoletnie, dlatego nazywana jest też młodzieńczą.

Objawy cukrzycy typu 1 zwykle pojawiają się nagle i rozwijają się w ciągu kilku tygodni. Zaliczamy do nich silne pragnienie, częstsze oddawanie moczu zwiększona jego ilość, szybka utrata wagi.

Celem leczenia cukrzycy jest uniknięcie wystąpienia ostrych i przewlekłych powikłań poprzez utrzymanie stężenia glukozy na odpowiednim poziomie. W leczeniu stosuje się podawanie insuliny. Jest to podstawowy lek w leczeniu cukrzycy typu 1. Dodatkowo trzeba przestrzegać odpowiedniej diety i dbać o regularny wysiłek fizyczny. Dieta w cukrzycy typu 1 leczonej za pomocą wielokrotnych wstrzyknięć insuliny oparta jest na leczeniu tzw. wymienników węglowodanowych. Ilość podanej przed posiłkiem insuliny należy dostosować do ilości węglowodanów w posiłku. U chorych zalecana jest też regularna aktywność fizyczna. Pomaga utrzymać prawidłową masę ciałą, ogólną sprawność organizmu oraz zmniejsza insulinoodporność umożliwiając redukcję dawek insuliny. Poza wyżej wymienionymi objawami, podstawą rozpoznania jest stwierdzone bardzo wysokie stężenia glukozy, zauważane również w moczu.

Cukrzyca typu 2 to najczęstsza postać cukrzycy, występuje u ponad 80 % chorych. Jest to choroba metaboliczna. Przyczyny mogą być dwojakie: organizm chorego nie produkuje wystarczającej ilości insuliny lub organizm jest mniej wrażliwy na insulinę tzw. insulinoodporność. W takim wypadku mimo prawidłowego wytwarzania insuliny nie jest ona w stanie spełniać swojej roli. Glukoza nie dociera do komórek, a to powoduje nagromadzenie się glukozy we krwi a komórki nie dostają potrzebnej energii.

W przeciwieństwie do typu 1 zwykle pojawia się w późniejszym etapie życia. U większości osób cierpiących na ten typ cukrzycy przyczyną pojawienia się choroby jest nadwaga. Innymi czynnikami może być brak aktywności fizycznej, choroby układu sercowo – naczyniowego, zawał oraz wiek (wzrost zachorowalności jest proporcjonalny do wzrostu wieku).
Cukrzycę typu 2 trudniej jest rozpoznać gdyż często, mimo wysokiego poziomu glukozy we krwi, przebiega bezobjawowo lub pojawiające się objawy przez dłuższy czas nie budzą podejrzeń chorego. Do najczęstszych należą: silniejsze pragnienie, uczucie suchości w ustach, częstsze wydalanie moczu, silny głód i jednoczesna utrata wagi, zmęczenie, senność, częstsze infekcje np. grzybice.

W początkowym stadium choroby, pacjenci mogą przyjmować lekarstwa, które poprawiają wrażliwość na insulinę i zmniejszają produkcję glukozy. Skuteczną kontrolę glukozy często umożliwia odpowiednia dieta, zmniejszająca ilość spożywanych węglowodanów, obniżenie masy ciała oraz ćwiczenia. Niestety w miarę trwania choroby często zmniejsza się produkcja insuliny, czego najczęstszym efektem jest konieczność podawania insuliny zastępczej.

Objawy

objawy-cukrzycyCukrzycę rozpoznaje się gdy stężenie glukozy na czczo jest większe bądź równe 126mg/dl w dwukrotnym badaniu. Zanim jednak osoba chora zdecyduje się udać do lekarz i zostanie skierowana na diagnostykę, może zaobserwować u siebie cały szereg objawów charakterystycznych dla cukrzycy. O ile cukrzyca typu 2 rozwija się właściwie bezobjawowo, o tyle typ 1 pojawia się dość nagle a objawy są wyraźne i często uciążliwe. Co powinno nas skłonić do jak najszybszego udania się do lekarza?

  • częste i w dużej ilości oddawanie moczu tzw. wielomocz lub poliuria;
  • związane z tym zwiększenie pragnienia;
  • tym objawom towarzyszą cechy odwodnienia organizmu takie jak suchość skóry i błon śluzowych, zmniejszenie elastyczności skóry, senność;
  • chroniczne zmęczenie, osłabienie, brak energii, poprzez problem z insuliną, glukoza nie dociera do komórek i nie zaopatruje ich w energię;
  • problemy z koncentracją;
  • silny głód (przez brak insuliny, glukoza nie może dostać się do tkanek, gdzie jest zużywana, komórki nie dostają energii, a organizm mimo dużej ilości pożywienia ,,głoduje’’ i domaga się większej ilości energii);
  • utrata wagi mimo zwiększonej ilości pożywienia, chory dużo je a mimo to chudnie, organizm, którego komórki nie dostają glukozy poszukuje bowiem innych źródeł energii, zaczyna więc spalać tkankę mięśniową i tłuszcz;
  • utrata ostrości widzenia;
  • bóle żołądka, nudności i wymioty;
  • częste infekcje;
  • trudno i wolno gojące się rany, proces jest spowalniany przez zbyt wysokie stężenie cukru we krwi;
  • nawracające zakażenia skóry;
  • mrowienie lub drętwienie rąk lub stóp, powodowane przez uszkodzenia nerwów i naczyń krwionośnych przez zbyt wysoki poziom cukru we krwi;
  • oddech może nabrać zapachu acetonu;
  • niekiedy pierwszym objawem może być kwasica i śpiączka ketonowa.

Diagnostyka i leczenie

Insulin dependent Diabetes patient abdomen injectionCukrzyca jest choroba podstępną i często przebiega bezobjawowo. Dotyczy to zwłaszcza cukrzycy typu 1. Rozpoznanie cukrzycy typu 2 zwykle następuje szybciej ze względu na łatwo zauważalne objawy. Dlatego tak ważne są regularne badania kontrolne krwi z oznaczeniem poziomu glukozy . Przy braku objawów u każdej osoby powyżej 45 roku życia powinno się raz na 3 lata przeprowadzić badanie glikemii czyli stężenia cukru we krwi. Natomiast bez względu na wiek badanie to należy przeprowadzać u osób z grup ryzyka do których zaliczają się:

  • osoby z nadwagą jeśli cukrzyca występuje w rodzinie;
  • osoby mało aktywne fizycznie gdy w poprzednim badaniu glikemia była powyżej 100 mg/dl;
  • kobiety u których stwierdzono cukrzycę ciężarnych lub takie które urodziły dziecko powyżej 4kg;
  • osoby z nadciśnieniem tętniczym oraz podwyższonymi normami cholesterolu;
  • osoby z choroba układu sercowo – naczyniowego.

Diagnostyka cukrzycy opiera się przede wszystkim na wynikach badania krwi, w której oznacza się stężenie glukozy czyli tzw. glikemię. Oznacza się również poziom glukozy w moczu jednak to badanie nie pozwala na postawienie ostatecznego rozpoznania.

Cukrzycę rozpoznaje się gdy:

  • dwukrotnie poziom glikemii na czczo (8 – 14 godzin od ostatniego posiłku) jest równy lub wyższy 7 mmol/l (126mg/dl);
  • przygodny pomiar glikemii (w dowolnej porze dnia) jest równy lub powyżej 11,1 mmol/l (200mg/dl) przy występujących typowych objawach klinicznych cukrzycy;
  • w doustnym teście tolerancji glukozy poziom glikemii przekracza 11,1 mmol/l (200mg/dl);
  • Stan przedcukrzycowy stwierdza się w przypadku nieprawidłowej glikemii na czczo i nieprawidłowej tolerancji glukozy. Stwierdza się go przy następujących parametrach stężenia glukozy we krwi:
  • nieprawidłowa glikemia na czczo występuje gdy wysokość glikemii na czczo wynosi 5,6 do 6,9 mmol/dl (100 – 125 mg/dl). Taki wynik jest wskazaniem do przeprowadzenia testu tolerancji glukozy oraz dalszej diagnostyki w kierunku cukrzycy.
  • nieprawidłowa tolerancja glukozy występuje gdy po drugiej godzinie testu tolerancji glukozy otrzymujemy wynik w przedziale 7,8 – 11 mmol/dl (140 – 199 mg/dl).

Jeśli u pacjenta występują objawy kliniczne cukrzycy, to pojedynczy wynik pomiaru stężenia glukozy we krwi, który przekracza ustalone wartości diagnostyczne, uznaje się za potwierdzenie rozpoznania. U pacjentów, u których glikemia przygodna mieści się w przedziale niepewnym, a wynik glikemii na czczo wyklucza cukrzycę, wykonywany jest doustny test tolerancji glukozy.

Leczenie cukrzycy jest złożone i obejmuje wiele obszarów. Tak naprawdę cukrzycy nie można wyleczyć ale można leczyć. Pierwszym krokiem u pacjentów z rozpoznaną cukrzycą typu 2 jest modyfikacja stylu życia, diety (wdrożenie zasad zdrowego odżywiania) oraz odpowiednia aktywność fizyczna. Jeśli nie można osiągnąć docelowego poziomu cukru we krwi za pomocą tych działań, wprowadza się do terapii leki oraz insulinoterapię. Niezwykle istotnym dla skuteczności terapii czynnikiem jest edukacja pacjentów.

Reklama